काठमाडौं । आज विश्वभर ११औँ अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदै छ। हरेक वर्ष जुन २१ तारिखका दिन मनाइने यो दिवसले योगको महत्व, स्वास्थ्यमा यसको सकारात्मक प्रभाव तथा स्वस्थ जीवनशैली प्रवर्द्धन गर्ने सन्देश विश्व समुदायसम्म पुर्‍याउने उद्देश्य राखेको छ।

योग शारीरिक, मानसिक तथा आध्यात्मिक सन्तुलन कायम गर्ने प्राचीन अभ्यासका रूपमा परिचित छ। पछिल्ला वर्षहरूमा तनावपूर्ण जीवनशैली, नसर्ने रोगको बढ्दो जोखिम तथा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी चुनौतीहरू बढ्दै जाँदा योगप्रति मानिसहरूको आकर्षण पनि बढिरहेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २०१४ मा जुन २१ लाई अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसका रूपमा मनाउने प्रस्तावलाई औपचारिक मान्यता दिएको थियो। भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा उक्त प्रस्ताव प्रस्तुत गरेका थिए। प्रस्तावलाई सदस्य राष्ट्रहरूले सर्वसम्मत रूपमा समर्थन गरेपछि जुन २१ लाई अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसका रूपमा घोषणा गरिएको हो। त्यसयता सन् २०१५ देखि विश्वभर विभिन्न कार्यक्रमका साथ यो दिवस मनाउन थालिएको छ।

यस वर्ष पनि नेपालसहित विश्वका विभिन्न देशहरूमा योग अभ्यास, स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम, प्रशिक्षण, सामूहिक योग प्रदर्शन तथा अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएका छन्। स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले नियमित योग अभ्यासले उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मोटोपना, मुटुरोग तथा मानसिक तनावजस्ता समस्याको जोखिम कम गर्न सहयोग पुग्ने बताएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार योगले शरीरको लचकता बढाउने, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता मजबुत बनाउने, श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई सुदृढ बनाउने तथा मानसिक शान्ति कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। नियमित योग गर्ने व्यक्तिहरूमा तनाव, चिन्ता र अवसादको समस्या तुलनात्मक रूपमा कम देखिने विभिन्न अध्ययनहरूले पनि संकेत गरेका छन्।

नेपालमा पनि पछिल्ला वर्षहरूमा योगप्रति जनचासो बढ्दै गएको छ। विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, विभिन्न संघसंस्था तथा समुदायस्तरमा योग अभ्यासलाई प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालन भइरहेका छन्। स्वास्थ्यकर्मीहरूले दैनिक कम्तीमा २० देखि ३० मिनेट योग अभ्यास गर्न सके शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक सुधार देखिन सक्ने बताएका छन्।

यस वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसले ‘एक पृथ्वी, एक स्वास्थ्यका लागि योग’ भन्ने सन्देशलाई थप सशक्त बनाउँदै स्वस्थ, सन्तुलित र सकारात्मक जीवनशैली अपनाउन सबैलाई प्रेरित गरेको छ।