काठमाडौं । मनसुन सकिएर मौसममा परिवर्तन आउन थालेसँगै बालबालिकामा रुघाखोकी, ज्वरो, भाइरल संक्रमण र एलर्जीका समस्या देखिन सक्छन्। बिहान–बेलुका चिसो र दिउँसो गर्मी हुने यस्तो समयमा बालबालिकाको स्वास्थ्यमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।

मौसम परिवर्तनसँगै तापक्रममा हुने उतारचढाव, धुलो, धुवाँ र संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्कका कारण बालबालिकामा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छन्। विद्यालय तथा खेल्ने स्थानमा धेरै बालबालिका एकै ठाउँमा भेला हुने भएकाले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी संक्रमण फैलिने जोखिम पनि रहन्छ। त्यसैले अभिभावकले सरसफाइ, खानपान र दैनिक व्यवहारमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।

संक्रमणबाट बचाउन सरसफाइमा ध्यान दिनुहोस्

बालबालिकालाई संक्रमणबाट जोगाउने प्रभावकारी उपायमध्ये व्यक्तिगत सरसफाइ महत्त्वपूर्ण छ। खाना खानुअघि, शौचालय प्रयोग गरेपछि र बाहिरबाट घर फर्किएपछि साबुनपानीले कम्तीमा २० सेकेन्डसम्म हात धुने बानी बसाल्नुपर्छ।

खोक्दा वा हाच्छिउँ गर्दा रुमाल वा कुहिनाले नाक र मुख छोप्न सिकाउनुपर्छ। फोहोर हातले आँखा, नाक र मुख छुनबाट रोक्ने तथा खेलौना र दैनिक प्रयोगका सामग्री सफा राख्ने गर्नुपर्छ।

पोषिलो खाना र पर्याप्त पानी दिनुहोस्

मौसम परिवर्तनको समयमा बालबालिकाको खानपानमा पनि ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। घरमै तयार गरिएको ताजा र पोषिलो खाना खुवाउने, उमेरअनुसार पर्याप्त पानी तथा झोलयुक्त पदार्थ दिने र खानामा फलफूल तथा तरकारी समावेश गर्ने गर्नुपर्छ।

बासी वा दूषित खानेकुरा खुवाउनु हुँदैन। चिसो खानेकुरा खाँदैमा रुघाखोकी लाग्ने होइन। संक्रमणको जोखिम घटाउन खानेकुराको स्वच्छता, सन्तुलित पोषण र सुरक्षित पानीमा ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

मौसमअनुसार लुगा लगाउन दिनुहोस्

बिहान र बेलुका चिसो तथा दिउँसो गर्मी हुने भएकाले मौसमअनुसार लुगा लगाउन दिनुपर्छ। चिसो हुँदा हल्का न्यानो लुगा लगाउने र गर्मी हुँदा शरीरलाई असहज हुने गरी बाक्लो लुगा नलगाउने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ।

घर तथा कोठामा पर्याप्त हावा आवतजावत हुने वातावरण बनाउनुपर्छ। धुलो, धुवाँ र वायु प्रदूषणको सम्पर्क कम गर्नुपर्छ। प्रदूषण बढी भएको समयमा बालबालिकालाई सकेसम्म बाहिर नखेलाउने र धुवाँयुक्त वातावरणबाट टाढा राख्ने गर्नुपर्छ।

पर्याप्त निद्रा र खेल्ने अवसर दिनुहोस्

बालबालिकाको समग्र स्वास्थ्यका लागि उमेरअनुसार पर्याप्त निद्रा, सन्तुलित खानपान र नियमित शारीरिक गतिविधि आवश्यक हुन्छ। सुरक्षित वातावरणमा खेल्ने अवसर दिनुपर्छ। बिहानको घामले शरीरमा भिटामिन डी उत्पादन गर्न सहयोग गर्न सक्छ। तर घाममा राख्नु मात्र संक्रमणबाट बच्ने उपाय होइन।

ज्वरो आएमा के गर्ने?

बालबालिकालाई रुघाखोकी वा ज्वरो आएमा पर्याप्त आराम गराउनुपर्छ। संक्रमण अरूमा फैलिन नदिन बिरामी बच्चालाई विद्यालय वा भिडभाडमा नपठाउनु उपयुक्त हुन्छ।बच्चाको उमेर र लक्षणअनुसार स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुपर्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना एन्टिबायोटिक वा अन्य औषधि खुवाउनु हुँदैन। किनकि भाइरल संक्रमणमा एन्टिबायोटिक प्रभावकारी हुँदैन।

यी लक्षण देखिए तत्काल अस्पताल लैजानुहोस्

बालबालिकालाई सास फेर्न गाह्रो भएमा, असामान्य रूपमा सुस्त भएमा, पानी पिउन नसकेमा वा शरीरमा पानीको कमीका लक्षण देखिएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्था लैजानुपर्छ।विशेषगरी तीन महिनाभन्दा कम उमेरको शिशुलाई ३८ डिग्री सेल्सियस वा सोभन्दा बढी ज्वरो आएमा तुरुन्त चिकित्सकीय मूल्याङ्कन गराउनुपर्छ।

मौसम परिवर्तनलाई रोक्न नसकिए पनि सरसफाइ, पोषण, पर्याप्त आराम र समयमै उपचारमा ध्यान दिएर बालबालिकामा संक्रमणको जोखिम घटाउन सकिन्छ। अभिभावक, विद्यालय र समुदायको संयुक्त सतर्कताले बालबालिकाको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।