काठमाडौं । बाथरोग जोर्नी दुख्ने समस्यामा मात्रै सीमित छैन। यसले शरीरका विभिन्न अंगमा असर गर्न सक्छ। समयमै पहिचान र उपचार नगरेमा जोर्नीमा क्षति पुग्ने तथा दैनिक गतिविधिमा समेत समस्या हुन सक्छ।

द हेल्थ शोमा बाथरोग विशेषज्ञ डा. अरुणकुमार गुप्तासँग गरिएको कुराकानीका आधारमा बाथरोगका लक्षण, कारण, बच्ने उपाय र उपचारबारे जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ।

बाथरोग विभिन्न प्रकारका हुन्छन्। उमेरअनुसार फरक–फरक प्रकारका बाथ देखिन सक्छन्। जोर्नी दुख्दैमा सबैलाई बाथरोग भएको भन्ने हुँदैन। तर, जोर्नी दुख्ने, सुन्निने, रातो हुने तथा बिहान उठ्दा जोर्नी कक्रक्क हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।

बाथरोगका केही प्रकारले जोर्नीबाहेक आँखा, छाला, मांसपेशी, मुटु, मिर्गौला र फोक्सोजस्ता अंगमा समेत असर गर्न सक्छन्। त्यसैले यस्ता लक्षणलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

बाथरोगका लक्षण के हुन्?

बाथरोगका लक्षण यसको प्रकारअनुसार फरक हुन्छन्। सामान्यतया देखिने लक्षणमा जोर्नी दुख्ने, सुन्निने, रातो हुने, बिहान कक्रक्क हुने र हिँडडुलमा समस्या हुने पर्छन्। केही प्रकारका बाथरोगमा कम्मर तथा ढाड दुख्ने समस्या पनि देखिन्छ।

युवावस्थामा कम्मर वा ढाड दुख्ने, बिहान उठ्दा शरीर तन्काउन कठिन हुने र सक्रिय भएपछि दुखाइ केही कम हुने समस्या देखिएमा पनि चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन्छ। समयमै पहिचान र उपचार नभए केही प्रकारका बाथरोगले मेरुदण्ड तथा अन्य जोर्नीमा स्थायी क्षति पुर्‍याउन सक्छन्।

बाथरोगले जोर्नीबाहेक अन्य अंगमा पनि लक्षण देखाउन सक्छ। आँखामा दुखाइ, रातोपन, सुख्खापन वा धमिलो देखिने समस्या देखिन सक्छ। छालामा असामान्य दाग आउने, घाममा जाँदा अनुहारमा पुतलीको आकारजस्तो रातो दाग देखिने, कपाल झर्ने तथा मुखमा घाउ आउने लक्षण पनि केही प्रकारका बाथरोगसँग सम्बन्धित हुन सक्छन्।

त्यस्तै, लामो समयसम्म ज्वरो आउने, असामान्य थकान हुने, मांसपेशी कमजोर हुने, हातखुट्टा सुन्निने, सास फेर्न कठिन हुने वा पिसाबमा अत्यधिक फिँज देखिने समस्या पनि केही बाथरोगमा देखिन सक्छन्। यस्ता लक्षण देखिएमा त्यसलाई सामान्य समस्या मानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

बाथरोग किन हुन्छ?

बाथरोग एउटै कारणले हुने रोग होइन। केही प्रकारका बाथरोगमा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफ्नै तन्तु तथा अंगलाई असर गर्छ। वंशानुगत प्रवृत्ति, शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली, जीवनशैली र अन्य स्वास्थ्य अवस्थाले विभिन्न प्रकारका बाथरोगको जोखिममा भूमिका खेल्न सक्छन्।

युरिक एसिड बढेर हुने गाउट पनि बाथरोगको एक प्रकार हो। शरीरमा युरिक एसिडका क्रिस्टल जोर्नीमा जम्मा हुँदा अचानक तीव्र दुखाइ, रातोपन र सुन्निने समस्या देखिन सक्छ। रातो मासुको अत्यधिक सेवन, मदिरा सेवन, मोटोपना र शारीरिक निष्क्रियताले केही व्यक्तिमा गाउटको जोखिम बढाउन सक्छन्।

तर युरिक एसिड बढ्दैमा सबैलाई गाउट हुन्छ भन्ने होइन। त्यस्तै, युरिक एसिड सामान्य हुँदैमा अन्य प्रकारका बाथरोग नहुने पनि होइन।

बाथरोगबाट कसरी बच्ने?

बाथरोगका सबै प्रकारलाई पूर्ण रूपमा रोक्ने निश्चित उपाय छैन। तर स्वस्थ जीवनशैली अपनाउँदा विशेषगरी गाउटको जोखिम घटाउन र रोग नियन्त्रणमा राख्न सहयोग पुग्छ।

• सन्तुलित तथा पौष्टिक आहार खाने।

• नियमित शारीरिक व्यायाम गर्ने र शरीरको तौल स्वस्थ राख्ने।

• पर्याप्त पानी पिउने र शारीरिक रूपमा सक्रिय रहने।

• जोर्नी दुख्ने, सुन्निने वा बिहान लामो समयसम्म कक्रक्क हुने समस्या दोहोरिएमा समयमै स्वास्थ्य परीक्षण गराउने।

• चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन नगर्ने तथा चलिरहेको उपचार बीचमै नछाड्ने।

बाथरोगबाट बच्न वा नियन्त्रण गर्न सबै व्यक्तिले एउटै खानेकुरा छाड्नुपर्छ भन्ने छैन। कुन खानेकुराले आफ्नो समस्या बढाउँछ भन्ने विषय र रोगको प्रकारअनुसार चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाह लिनुपर्छ।

बाथरोगको उपचार कसरी हुन्छ?

बाथरोगको उपचार रोगको प्रकार, गम्भीरता र शरीरमा परेको असरअनुसार फरक हुन्छ। त्यसैले चिकित्सकको सल्लाहमा आवश्यक परीक्षण गरेर उपचार सुरु गर्नुपर्छ।

केही बाथरोग दीर्घकालीन हुन सक्छन् र लामो समयसम्म औषधि सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ। लक्षण कम हुँदैमा चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि बन्द गर्नु हुँदैन। अप्रमाणित घरेलु वा परम्परागत उपचारमा भर पर्दा आवश्यक उपचारमा ढिलाइ हुन सक्छ।

बाथरोग सरुवा रोग होइन। तर, यसको लक्षणलाई बेवास्ता गर्दा जोर्नी तथा शरीरका अन्य अंगमा क्षति पुग्न सक्छ। त्यसैले समयमै पहिचान, उचित उपचार र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणमा ध्यान दिनुपर्छ।

बाथरोगसम्बन्धी थप जानकारीका लागि द हेल्थ शोमा बाथरोग विशेषज्ञ डा. अरुणकुमार गुप्तासँग गरिएको पूरा कुराकानी हेर्न सकिन्छ।